Bezit de datalaag, niet de check-in

English · Nederlands

De meeste AI-features zijn zo goed als de data van iemand anders. Het model huur je, en veel van de plaatsen, prijzen, reviews en documenten waarmee het redeneert ook, op voorwaarden die de eigenaar op een maandagochtend kan veranderen. In 2011 schreef ik over vijf lessen die Foursquare en Facebook van Google+ konden leren. Als ik het in 2026 teruglees, blijkt de les die ik op de vijfde plaats zette de doorslag te hebben gegeven.

Wat ik toen zag

Ik schreef het stuk in de week dat Google+ lanceerde, overtuigd dat de locatiefeatures de check-in-apps flink zouden opschudden. Ik gaf Foursquare en Facebook Places vijf lessen. Gebruik een gecureerde database van plaatsen in plaats van te hopen dat de crowd hem vult. Geef ondernemers een positieve reden om hun vermelding te claimen, niet alleen een defensieve. Maak privacy fijnmazig en zelfs leuk, zoals Circles deed. Verweef locatie in elke vorm van delen. En wees radicaal open, met data die je kunt meenemen en API’s die met andere netwerken verbinden.

Google+ is verdwenen, en de check-in als massagewoonte grotendeels ook. Wat overbleef was de saaie les onderaan mijn lijst: wie schone, actuele plaatsdata heeft, wint, want elke kaart, elk zoekveld en elke app heeft die nodig in de drie seconden voordat de gebruiker afhaakt.

Wat nu hetzelfde is

Vervang “check-in-app” door “AI-feature” en de structuur is identiek. Het zichtbare product staat op een datalaag die duur is om te bouwen en makkelijk wordt onderschat. In 2011 citeerde ik de 50 miljoen plaatsen van Google. In oktober 2025 maakte Google grounding op Google Maps-data, met meer dan 250 miljoen plaatsen, algemeen beschikbaar voor ontwikkelaars die bouwen op de Gemini API (Google). De plaatsendatabase werd een product dat je per aanroep huurt, verkocht aan precies de AI-apps die strijden om lokale vragen.

Met tekst gebeurde hetzelfde. In 2023 begon Reddit te betalen te vragen voor zijn API, en de populaire externe app Apollo stopte daardoor (TechCrunch). In februari 2024 sloot Reddit een licentiedeal voor zijn data met Google, naar verluidt goed voor zo’n $60 miljoen per jaar (Engadget). Data die je gratis kon lezen, werd de inzet van de onderhandeling.

Voor een B2B-techbedrijf is de vraag ongemakkelijk en praktisch. Van welke data zijn je AI-features afhankelijk? Wie is de eigenaar? En wat gebeurt er met je marge en je roadmap als die eigenaar de prijs verhoogt of de kraan dichtdraait?

Wat anders is

Op twee punten gaat de vergelijking met 2011 mank.

Ten eerste komt openheid nu van de gevestigde spelers. In 2011 prees ik “data liberation” alsof openheid het wapen van de uitdager was. Vandaag publiceert de Overture Maps Foundation, met onder meer Meta, Microsoft, Esri en TomTom als leden, open kaartdata, waaronder bijna 54 miljoen plaatsen bij de algemene release in juli 2024 (Linux Foundation). Foursquare gaf meer dan 100 miljoen plaatsen vrij onder de Apache 2.0-licentie (Simon Willison). Als grote spelers een laag weggeven, vertellen ze je waar het geld volgens hen niet zit. De basislaag wordt een commodity. De waarde verschuift naar actualiteit, rijke attributen, gedragssignalen en de toepassing erbovenop.

Ten tweede legt regelgeving nu datarechten vast, in plaats van dat aan contracten over te laten. Onder de Europese Data Act hebben gebruikers van verbonden producten sinds 12 september 2025 het recht om de data die hun producten genereren in te zien en die te laten delen met een derde partij in de EU. Ontwerpverplichtingen voor nieuwe producten volgen vanaf 12 september 2026 (William Fry). Verkoop je hardware in Europa, dan is “onze data” bij wet deels de data van je klant, en kan een concurrent die namens hem opvragen.

En om eerlijk te zijn over mijn eigen stuk: Google+ was open en mislukte toch. Openheid wint geen distributie. Data bezitten die gebruikers en partners niet makkelijk ergens anders vandaan halen, wel.

Wat je eraan kunt doen

Breng je data-afhankelijkheden in kaart. Zet elke externe dataset, API en elk model dat je AI-features aanroepen op een rij. Noteer per stuk de eigenaar, de looptijd van het contract, de clausule over prijswijzigingen en een benoemd alternatief. Geen alternatief betekent een risico voor de directie, geen technisch detail.
Scheid commodity van slotgracht. Bouw op open lagen zoals Overture of de open plaatsdata van Foursquare waar de data generiek is, en stop met daar premiumprijzen voor betalen. Steek je eigen geld in data die niemand anders heeft: productgebruik, resultaten bij je klanten, service- en storingshistorie.
Leg datarechten vast in je contracten. Zorg dat klantovereenkomsten je toestaan geaggregeerde, geanonimiseerde gebruiksdata te gebruiken om het product te verbeteren, en dat leverancierscontracten je beschermen tegen plotselinge prijsverhogingen.
Maak van de Data Act een aanbod. Maak je verbonden producten, ontwerp datatoegang dan als feature, met een nette interface, en vraag geld voor de diensten die je erbovenop bouwt. Wacht niet op het eerste verzoek van een concurrent om te ontdekken wat je verplichtingen zijn.
Geef bijdragers een positieve reden. Mijn les uit 2011 over ondernemers geldt nog steeds. Klanten en partners voeden je datalaag als het hen direct helpt, met betere resultaten, benchmarks of zichtbaarheid, niet omdat het in je voorwaarden staat.

Het speeltje en de business

In 2011 was de check-in het speeltje en de plaatsdata eronder de business. In 2026 worden modellen elk kwartaal goedkoper en meer op elkaar lijkend, dus komt dezelfde vraag terug: welk deel van de datalaag bezit jij, en wie heeft de sleutels van de rest?