English · Nederlands
Noot van de redactie, oktober 2026: geschreven in september 2021, in de tijd van vaccinpaspoorten en de eerste DeFi-hype. Het EU digitaal COVID-certificaat verliep in juni 2023 (bron), en de val van FTX, een centrale cryptobeurs, in november 2022 (bron) liet zien hoeveel ‘gedecentraliseerde’ finance nog via centrale tussenpartijen liep. De kern van het betoog, open en decentrale identiteit voor mensen en producten, wordt nu in Europese wetgeving vastgelegd, en dat maakt dit stuk vandaag actueler dan toen het werd geschreven.
Vooruitgang door organisatie op schaal
Wat hoort er in de top 5 van ‘meest impactvolle uitvindingen van de 20e eeuw’? Penicilline? De stoommachine of het vliegtuig? Radio, televisie of het web? Misschien. Maar kijk nu eens naar dat lijstje en kies er één uit waarvoor De Moderne Organisatie niet nodig was. Zoals Max Weber begin vorige eeuw als eerste uiteenzette, zijn de grootste netto-producenten van welzijn voor de mensheid allemaal mogelijk gemaakt door de kracht van mensen die op schaal samenwerken in moderne organisaties. Denk aan het verhaal van de Toren van Babel (Genesis 11:6) , waarin staat: als je de wereld kunt verenigen, met één taal, rond één doel, “..dan zal niets wat zij van plan zijn te doen, voor hen onmogelijk zijn.”
Toen de wetenschap zich ging richten op het analyseren van de organisatie van arbeid, was het resultaat een exponentiële verbetering van vrijwel elke menselijke inspanning waarvoor meer dan een handvol werkers nodig was. Van Taylors innovaties rond arbeidsdeling en Webers systematische processen en georganiseerde hiërarchieën tot de opkomst van het wereldwijde multidivisionele concern en multinationale overheden: 20e-eeuwse organisaties hebben de verspreiding van producten, diensten, beleid en ideeën over de wereld enorm vergroot. Ze gaven ons wereldwijde supply chains. Wereldwijde geneeskunde. Wereldwijd transport. Wereldwijde voedselvoorziening en hygiëne. Wereldwijde politieke samenwerking. In essentie maakten ze het mogelijk dat onze wereld nu 7,5 miljard mensen kan dragen.
Zelfs met de bestaande ongelijkheid in de verdeling van dat welzijn is dat nog steeds de grootste prestatie in de geschiedenis van de mensheid.
Het probleem met schaal
Deze organisaties groeiden echter uit tot een complexiteit die nooit eerder in de geschiedenis was voorgesteld, laat staan gemanaged. Eén enkel wereldwijd FMCG-bedrijf beheert vandaag meer complexiteit dan hele rijken van weleer. Federale en multinationale overheden moeten honderden miljoenen tegenstrijdige belangen op één lijn krijgen. Onbedoelde gevolgen te over: verspilling, vervuiling, kwetsbare supply chains, burgers die zich niet meer verbonden voelen. Veel externe effecten van deze ‘menselijke organismen’ zijn simpelweg nooit voorspeld of meegerekend. Voeg daar een vleugje van de aloude corruptie van gecentraliseerde macht aan toe, en het is niet moeilijk voor te stellen dat sommige mensen moderne organisaties verwijten meer kwaad dan goed te doen.
Maar het ligt niet aan een gebrek aan pogingen van de mensheid om dit op te lossen. Zodra we ons bewust werden van de werkelijke impact van onze industrie op planetaire schaal, was de reactie eigenlijk best bewonderenswaardig. Vakbonden kregen macht en hielpen kinderarbeid en andere vormen van dwangarbeid sterk terug te dringen. Mechanisatie en automatisering verminderden fysieke belasting en letsel in fabrieken enorm. Bedrijven proberen de belangen van stakeholders op één lijn te krijgen rond de externe uitdagingen van minder verspilling en minder milieu-impact. Supply chains korter en ‘cradle to cradle’ maken. Recent zijn we begonnen vraag en aanbod beter te orkestreren met behulp van connected software. Helaas zijn de meeste overheden en ngo’s achtergebleven in het besef van het corroderende effect van te veel centralisatie.
Uiteindelijk kunnen we maar zoveel doen om de effecten van entropie te vermijden, die onlosmakelijk verbonden is met de exponentiële complexiteit van onze organisaties en toeneemt met de omvang. Net als bij het verschil tussen het lokale weer en het mondiale klimaat: er is een natuurlijke grens aan het aantal variabelen dat door menselijke beslissingen kan worden beïnvloed.
Gedecentraliseerde technologie als redding
Dan komt het web, en specifiek het onderliggende protocol TCP/IP, waarmee grote organisaties lokale uitvoering kunnen balanceren met centrale orkestratie. Opvallend genoeg de eerste keer sinds de Toren van Babel dat de hele mensheid weer verenigd werd rond één taal. Dat het de machines waren die we als eerste verenigden doet er niet toe; het maakte individuele en massale menselijke verbinding op wereldschaal mogelijk. Precies op tijd, toen we het nodig hadden. Het web en alle gedecentraliseerde connected technologie die erop volgde, hebben misschien in hun eentje voorkomen dat wereldwijde organisaties onder hun eigen gewicht bezweken. Je zou kunnen zeggen dat we leven in de extra tijd die het web voor ons heeft gekocht.
Cruciaal is dat deze technologieën zowel volledig decentrale als volledig centrale command & control-structuren mogelijk maken. De meest zichtbare succesverhalen van vandaag leggen vooral de nadruk op het centrale perspectief. Er is al veel geschreven over hoe de macht van Big Tech puur voortkomt uit het uitzuigen van het merg van data uit de botten van de verbonden mensheid.
Maar of we het nu leuk vinden of niet, dit maakt Amazon simpelweg efficiënter dan welke concurrent ervoor ook in het leveren van bijna alles. Als het er zijn volledige middelen achter zette, zou het misschien ook beter worden in het inkopen van bijna alles. Google is beter in het organiseren van informatie dan onze overheden en universiteiten. Apple is beter in het brengen van al deze innovatie via aantrekkelijke ervaringen dan welk apparaat ooit is geweest. Socialmediaplatforms bieden al het communicatiepotentieel van traditionele media en meer.
Het dilemma
Als we van plan zijn op deze ene planeet te leven met, laten we zeggen, de maximale schatting van 10 miljard mensen, dan kunnen we deze efficiënte centrale organisaties niet zomaar opgeven als het gaat om het orkestreren van vraag en aanbod en het faciliteren van vrije massacommunicatie en democratie. Tegelijkertijd moeten we wel werken aan het verminderen van entropie door complexiteit te verminderen, via het decentraliseren van supply chains en besluitvorming in grote bedrijven en wetgevende organen. Dit richtinggevende doel moet met spoed worden vertaald naar nieuwe management- en beleidstheorie, zodat we zo snel mogelijk met praktische strategieën kunnen beginnen. Op veel terreinen in de samenleving zijn die strategieën al uit noodzaak ontstaan.
Lokale landbouw kan bijvoorbeeld geen 10 miljard mensen voeden, maar kan lokale gemeenschappen wel weerbaarder maken bij verstoringen in wereldwijde supply chains. Zo kan lokale energieproductie niet de hoeveelheden stroom leveren die nodig zijn voor industriële doeleinden, maar kan ze lokale huishoudelijke productie wel betrouwbaar herverdelen via een robuuster net dan het huidige centrale net.
Vooruitkijkend hebben we zowel de kracht van centralisatie als van decentralisatie nodig, tegelijkertijd, om productie, energie, transport en gezondheid te orkestreren voor het leven op één planeet aarde.
Om dat te laten werken moeten we het web afmaken en meer decentrale controle over data mogelijk maken. Mensen beginnen te beseffen dat we dat nooit hebben gedaan. Gedecentraliseerde digitale financiën bijvoorbeeld zijn pas recent een praktische optie geworden dankzij blockchain, crypto en innovaties in DeFi-governance. Er was een wereldwijde crash in 2008 voor nodig om daar urgentie en momentum achter te krijgen.
Ook consumentgerichte, privacybestendige commercetechnologie is nooit afgemaakt. Het is een trieste mix van democratie-ondermijnende schandalen en enge eisen rond vaccinpaspoorten die ons dwingt opnieuw na te denken over de bouw van een wereldwijd uniforme, decentraal beheerde digitale identiteit. Hopelijk mogen we kiezen voor een privacy-first versie, dat wil zeggen: veilig en anoniem beheerd door het individu. Misschien halen we dat nog net op tijd, voordat we ons overgeven aan een centrale versie zoals de sociale kredietscore van de CCP, die zelfs Huxley en Orwell zich niet hadden kunnen voorstellen.
Maar dan zouden we nog niet klaar zijn. Het managen van de wereldeconomie van schaarse grondstoffen draait om het matchen van vraag met aanbod. De tijd dat we (spoor)wegen, scheepvaartroutes en retailoperaties bouwden om een overvloed aan producten naar steeds nieuwe consumentengroepen te brengen, is voorbij. Binnenkort voorbij is ook de tijd dat we ons konden veroorloven miljarden uit te geven aan ‘Merken’ om ‘consumenten te helpen kiezen’ uit de overvloed aan opties in het schap. Hoe kunnen we ons het soort bedrijven veroorloven dat tot 15% van de omzet uitgeeft aan marketing en trade promotions, als 10 miljard mensen in iets boven hongersnoodniveau aan welvaart moeten kunnen leven?
Dat kunnen we niet.
Sprong vooruit!?
Het lijkt er dus op dat niet alleen consumentengedrag transparant moet worden voor onze collectieve economische orkestratie, maar ook productie. En net als bij het web van content, consumenten en geld, kunnen digitale supply chains alleen worden gebouwd op een fundament van gedecentraliseerde productidentiteit en supply chain-communicatie. De TCP/IP van productie.
TCP/IP is zowel taal als identiteit. Het is weten wat er is gezegd en wie het zei. Het is het eens zijn over een definitie van communicatie. Het is het fundament van organisatie. Het is het fundament van het web dat de vraagkant heeft verenigd en de aanbodkant van de infrastructuur van onze economie zal verenigen. Het is alleen nog niet ingezet voor de wereld van producten.
Zonder deze ‘next level’ TCP/IP voor het web of things zal entropie groei verstikken en ons bij elke serieuze verstoring van de supply chain mogelijk, waarschijnlijk zelfs, decennia terugwerpen. Denk aan een dodelijkere viruspandemie, of een gezonken containerschip dat het Panamakanaal blokkeert. Maar zonder dat de slinger doorslaat naar een meer decentrale controle over informatie, zal de eis van persoonlijke vrijheid verhinderen dat efficiënt orkestrerende systemen worden omarmd. Of erger, veel en veel erger: de eis van persoonlijke vrijheid wordt geschrapt om softwaregestuurde tirannieke structuren mogelijk te maken.
Er wordt gewerkt aan het dichten van alle gaten in de volgende versies van de “TCP/IP” voor identiteit en communicatie op zowel consumenten- als productieniveau. We kunnen en moeten kiezen voor decentrale controle over data, ook als we ondernemers en beleidsmakers centrale modellen voor orkestratie en governance laten bouwen. De eigendomsrechten van het individu moeten worden uitgebreid naar de identiteit en data die aan onze goederen en diensten zijn gekoppeld, net zoals onze individuele vrijheid van meningsuiting moet worden uitgebreid naar een wereld van sociale communicatie en connected producten en diensten.
Samengevat
Voor een wereld van 10 miljard mensen zijn wereldwijde, gedecentraliseerde standaarden nodig voor digitale persoons- en productidentiteit. Toepassingen die op deze standaarden worden gebouwd, moeten tegemoetkomen aan lokale behoeften aan relevantie, directheid en persoonlijke vrijheid, maar ook aan centrale behoeften aan coördinatie en efficiëntie. We moeten ze echter omarmen met zowel urgentie als een besef van onvermijdelijkheid, maar ook met gevoel voor menselijke proportionaliteit en een vastberaden toewijding aan persoonlijke vrijheid en lagen van bescherming tegen een tirannieke overheid. Anders dreigen we beide te verliezen aan de altijd aanwezige dreiging van de dictatuur van de beste bedoelingen.
Wat in 2026 nog steeds geldt
- Digitale identiteit wordt nu gebouwd, en het ontwerp bepaalt wie de controle heeft. Elke EU-lidstaat moet uiterlijk eind 2026 een Europese digitale identiteitswallet aanbieden; gebruik is vrijwillig en de regels vereisen selectieve deling, zodat mensen alleen de gegevens delen die een dienst nodig heeft (bron). Of het privacy first blijft, hangt af van hoe de wallets, en de diensten die ze accepteren, worden geïmplementeerd.
- De ‘TCP/IP van productie’ heeft nu een naam: het Digitaal Productpaspoort. De Europese Ecodesignverordening voor duurzame producten (ESPR) trad in juli 2024 in werking en het batterijpaspoort wordt verplicht in februari 2027 (bron). Voor hardwarebedrijven is dit een go-to-market-vraag, niet alleen compliance: wie de productdata beheert, beheert service, doorverkoop en recycling.
- Verstoringen in de supply chain bewijzen het punt keer op keer. Twee jaar nadat dit stuk een geblokkeerd Panamakanaal als voorbeeld noemde, moest het kanaal in 2023 door droogte het aantal doorvaarten beperken (bron). Lokale weerbaarheid gecombineerd met centrale orkestratie is nog steeds het juiste ontwerp, en AI-gestuurde planning werkt alleen op een fundament van gedeelde, betrouwbare productdata.